Umowa o dzieło

Przeczytaj także: Jakie formy zatrudnienia w projekcie unijnym są dozwolone?

Umową o pracę a umowa o dzieło

W przypadku umowy o dzieło strona wykonująca pracę nie jest podporządkowana stronie zamawiającej i wypłacającej wynagrodzenie. Ryzyko wykonania dzieła ciąży na jego wykonawcy, a nie na pracodawcy, jak to ma miejsce w przypadku umowy o pracę. Poza tym dzieło może wykonać każdy podmiot, także osoba prawna, natomiast praca może być świadczona tylko przez osobę fizyczną.

Jeśli pracodawca będzie chciał uniknąć zawarcia z pracownikiem umowy o pracę, zawierając z nim zamiast tego mniej dla niego korzystną umowę o dzieło w sytuacji, kiedy tak naprawdę pracownik będzie wykonywał pracę w taki sposób, jak na umowę o pracę (np. wykonawca będzie podporządkowany zamawiającemu), sąd pracy może nakazać wypłacenie wykonawcy wszystkich świadczeń przysługujących mu w trakcie trwania umowy.

Lepiej na piśmie

Forma umowy może być dowolna, a więc zarówno ustna, jak i pisemna, ale tylko wtedy, gdy wartość świadczenia nie przekracza 2 000 zł. Przy kwocie wyższej umowa, dla celów dowodowych, powinna być zawarta na piśmie. Gdyby nie była ona sporządzona pisemnie, wówczas w razie sporu sądowego na nic zdać się może powoływanie świadków czy przesłuchiwanie stron w celu udowodnienia dokonania czynności.

Może się jednak zdarzyć, że mimo braku formy pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych, przedstawienie dowodu w charakterze świadków lub dowodu z przesłuchania stron będzie uzasadnione. Będzie tak, jeśli obie strony wyrażą na to zgodę lub gdy dokument zawierający umowę został zagubiony, zniszczony lub zabrany przez osobę trzecią.

Wysokość wynagrodzenia

Wysokość wynagrodzenia powinna zostać określona w umowie. Nie jest jednak konieczne wpisywanie w umowie określonej kwoty. Można zamiast tego zawrzeć w umowie wskazówki, którymi strony umowy będą się kierować przy ustalaniu wynagrodzenia po ukończeniu dzieła. Wskazówki te powinny określać oczekiwania zlecającego co do dzieła i ewentualnie granicę wysokości wynagrodzenia.

Niekoniecznie osobiście

Warto także wiedzieć, że przyjmujący zamówienie nie musi osobiście wykonywać dzieła, chyba że wynika to z umowy. Czasem zamawiający chce, żeby konkretne zadanie wykonała konkretna osoba, ponieważ np. ma do niej zaufanie albo słyszał, że właśnie ta osoba jest mistrzem w swoim fachu. Czasem jednak wystarczy fakt, że wykonawca będzie sprawował nadzór nad wykonaniem umowy.

Odpowiedzialność za wykonanie dzieła

Wykonawca powinien wykonać dzieło zgodnie ze sposobem i terminem określonym w umowie. W przeciwnym wypadku zamawiający ma prawo wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonania dzieła i wyznaczyć w tym celu odpowiedni termin, a po jego bezskutecznym upływie może od umowy odstąpić bądź powierzyć wykonanie poprawek. Może też zlecić dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt przyjmującego zamówienie – wykonawcy.

Zapłata wynagrodzenia

Po ukończeniu prac przyjmujący zamówienie zobowiązany jest wydać przedmiot umowy zamawiającemu. Ten z kolei zobowiązany jest wypłacić wynagrodzenie. Gdy dzieło realizowane jest etapami, można ustalić wypłatę wynagrodzenia w ratach.

Wynagrodzenie jest wypłacane na podstawie rachunku wystawianego przez wykonawcę. Może ono mieć formę pieniężną lub niepieniężną (bardzo rzadko), choć mającą wartość majątkową.

Jeśli nie ustalono wynagrodzenia

W przypadku, gdy nie ustalono wysokości wynagrodzenia w umowie, ani nie określono podstaw do jego ustalenia, przyjmuje się zazwyczaj typowe wynagrodzenie za tego rodzaju dzieło. Jeśli jednak w dalszym ciągu nie da się określić ceny, wypłaca się takie wynagrodzenie, jakie odpowiada uzasadnionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom poniesionym na wykonanie dzieła.

Wynagrodzenie ryczałtowe, kosztorysowe

W praktyce jest na ogół tak, że zamawiający i wykonujący umawiają się na wynagrodzenie ryczałtowe, czyli na określoną kwotę wynagrodzenia. Ma ono jednak tę wadę, że jeżeli zostanie ustalone na zbyt niskim poziomie, wykonawca nie może domagać się dopłaty, nawet jeśli w chwili ustalenia wynagrodzenia nie dało się przewidzieć rozmiaru i kosztu prac. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy w trakcie wykonywania dzieła wystąpiła zmiana uwarunkowań, których przyjmujący zamówienie nie był w stanie przewidzieć i wykonując dzieło, poniósłby rażącą stratę.

W przypadku bardziej skomplikowanych prac, wiążących się z używaniem kosztownych materiałów, stosuje się wynagrodzenie kosztorysowe. Opiera się ono na zestawieniu planowanych prac i przewidywanych kosztów.

Materiały zamawiającego

Jeśli jako zamawiający dostarczyłeś materiały, wykonujący dzieło ma obowiązek ich użyć, przedstawić zakres ich zużycia i ewentualnie zwrócić tę część materiałów, która nie została wykorzystana. Masz także obowiązek odebrać dzieło, jeśli jego jakość uznasz za satysfakcjonującą.

Opóźnienie

Jeżeli dochodzi do opóźnienia, zarówno w przypadku rozpoczęcia prac, jak i ich ukończenia, i niemożliwe jest ukończenie prac w umówionym czasie, zamawiający może bez wyznaczania dodatkowego terminu odstąpić od umowy, zanim upłynie czas na wykonanie dzieła.

Odpowiedzialność za wady

Ponadto wykonawca odpowiada za wady fizyczne i prawne wytworzonej rzeczy. Można od niego zażądać usunięcia usterek, o ile jest to możliwe. Jednak wykonawca może odmówić, jeśli wymagałoby to zbyt wysokich kosztów. W takiej sytuacji są dwa wyjścia. Można albo odstąpić od umowy, jeśli wady wydają się istotne i nie do zaakceptowania, albo zażądać obniżenia ceny.

Brak rezultatu

Jeśli wykonawca nie osiągnie celu, odpowiada on za brak rezultatu, a nie za brak starannego działania, jak np. przy umowie zlecenia.

Jeśli wykonawca chciał wykonać dzieło, lecz nie mógł tego uczynić z winy zamawiającego, wtedy niezależnie od rodzaju tych powodów należy mu się wynagrodzenie pomniejszone jedynie o to, co zaoszczędził z powodu niewykonania dzieła. Jeśli poniósł z tego powodu jakąkolwiek stratę, może domagać się odszkodowania.

Wygaśnięcie umowy

Umowa o dzieło kończy się po wykonaniu zamówionej pracy i dokonaniu zapłaty za nią. Konkretną datą może być dzień wydania dzieła lub data zaznaczona w umowie, jeśli został dotrzymany termin.

Warto pamiętać, że okres żądania jakichkolwiek roszczeń dotyczących umowy o dzieło upływa po dwóch latach od jej wygaśnięcia.

Opodatkowanie umowy o dzieło

Umowa o dzieło pociąga za sobą obowiązek opłacenia podatku dochodowego przez wykonawcę. Podatek ten wynosi obecnie 18% wartości wynagrodzenia pomniejszonego o koszty uzyskania przychodów.

Koszty uzyskania przychodu to w większości przypadków 20% należności. Są one wyższe w przypadku korzystania przez wykonującego dzieło z praw autorskich i praw pokrewnych (w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych), tzn. gdy konkretne dzieło ma charakter działalności twórczej (np. tłumaczenie książki). W takim wypadku koszty uzyskania przychodu wynoszą 50% i należy w umowie ująć zapis, że wykonawca przenosi prawa autorskie do dzieła na zamawiającego.

Można także naliczyć wyższe koszty uzyskania przychodów, jeśli wykonawca dzieła może je udokumentować (rachunkami, fakturami itp.).

Rachunek do umowy

Po wykonaniu dzieła wykonawca przedstawia zamawiającemu rachunek do umowy. Na rachunku należy wyliczyć podatek dochodowy, który zamawiający będzie musiał przekazać za wykonawcę do urzędu skarbowego.

Przykładowy rachunek do umowy o dzieło znajdziesz w dalszej części tego podrozdziału. W przykładzie tym uwzględniliśmy kwotę wynagrodzenia za wykonanie dzieła w wysokości 2 000 zł.

Składki ubezpieczeniowe

Zamawiający dzieło nie opłaca składek ubezpieczeniowych od wynagrodzenia wypłaconego wykonawcy dzieła, jeśli:

• wykonawca dzieła nie jest zatrudniony w firmie zamawiającego na podstawie umowy o pracę,
• dzieło nie jest wykonywane na rzecz podmiotu, u którego wykonujący dzieło jest zatrudniony (dotyczy sytuacji, gdy zlecający wykonanie dzieła to inny podmiot niż ten, u którego wykonujący dzieło jest zatrudniony na umowę o pracę).

Jeśli wykonawca dzieła zawiera umowę o dzieło z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeśli w ramach tej umowy (umowy o dzieło) wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy, to uważany on jest za pracownika. Oznacza to, że zlecający wykonanie dzieła musi opłacić składki zarówno od przychodu z umowy o pracę, jak i od przychodu z umowy o dzieło.

Obowiązki zamawiającego

To zamawiający rozlicza podatek dochodowy i przesyła go do urzędu skarbowego. Musi on także na koniec roku wypełnić roczne zeznanie podatkowe PIT-11 i przekazać je wykonawcy oraz wysłać do urzędu skarbowego. Termin przekazania zeznania to ostatni dzień lutego roku następnego za rok poprzedni.

Do sporządzenia zeznania PIT-11 zamawiający – prócz pełnego nazwiska i adresu wykonawcy – będzie potrzebował jego innych szczegółowych danych, takich jak adres urzędu skarbowego wykonawcy, jego numer NIP i PESEL, imiona rodziców, data i miejsce urodzenia.

Wzór umowy o dzieło

Poniżejznajdziesz przykładowy wzór umowy o dzieło. Zamieszczamy także przykładowy rachunek do umowy o dzieło.





WZORY UMÓW I DOKUMENTÓW to doskonała pomoc w sporządzaniu różnego rodzaju dokumentów. Książka zawiera ponad 40 wzorów i przykładów umów oraz innych dokumentów. Piszemy, jakie zasady i wymogi prawne obowiązują przy sporządzaniu danego dokumentu oraz jakie informacje musi on, powinien lub może zawierać.