Czy księgowa lub influencer mogą doradzać podatkowo? Uważaj, komu powierzasz tajemnice swojej firmy

Przeczytaj także: Uzgodnienia podatkowe a tajemnica klienta

Księgowa nie może doradzać podatkowo

To może zabrzmieć brutalnie, ale trzeba to powiedzieć wprost: księgowa ma księgować, a nie doradzać podatkowo czy prawnie. Główna różnica między księgowym a doradcą podatkowym tkwi w zakresie odpowiedzialności i uprawnień.

Księgowy nie może udzielać porad podatkowych ani prawnych, nie ma prawa reprezentować klientów przed sądami, a polisy OC biur rachunkowych nie obejmują odpowiedzialności z tytułu porad wykraczających poza usługi księgowe – mówi radca prawny i doradca podatkowy Tomasz Prokurat, partner kancelarii LITIGATO Pławiak Prokurat Karcz.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, zakres usług księgowych obejmuje wyłącznie prowadzenie ksiąg rachunkowych, wycenę aktywów i pasywów, ustalanie wyniku finansowego, sporządzanie sprawozdań finansowych oraz gromadzenie i przechowywanie dowodów księgowych. Tylko tyle.

Mówienie księgowej więcej niż jest potrzebne do realizacji powyższego może być lekkomyślne, a pytanie jej o porady podatkowe czy prawne jest wręcz niestosowne i stawią księgową w kłopotliwej sytuacji. Księgowa udzielająca porady podatkowej popełnia przestępstwo zagrożone karą grzywny w wysokości do 50.000 zł. Identyczna sankcja grozi każdemu, kto świadczy usługi doradztwa podatkowego bez odpowiednich uprawnień, zgodnie z ustawą o doradztwie podatkowym.

Influencerzy „podatkowi” – nowa kategoria zagrożenia

W ostatnich latach na rynku pojawił się nowy, szczególnie niebezpieczny trend – influencerzy prezentujący się jako „doradcy sukcesyjni” czy „eksperci” od optymalizacji podatkowej (oczywiście bez uprawnień). Na platformach takich jak TikTok, Instagram czy YouTube publikują materiały o tym, jak „legalnie unikać podatków", zakładać spółki zagraniczne czy „wyciągać pieniądze z firmy bez PIT i ZUS".

Obserwujemy bardzo niepokojące zjawisko samozwańczych „guru podatkowych", którzy oferują przedsiębiorcom gotowe rozwiązania optymalizacyjne, często prowadzące wprost do popełnienia przestępstwa skarbowego.

Problem polega na tym, że ci influencerzy nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za udzielane porady, informacji poufnych im powierzanych nie chroni tajemnica zawodowa, a ich „optymalizacje" często są schematami agresywnego planowania podatkowego, które wcześniej czy później kończą się kontrolą KAS i postępowaniem karnym skarbowym – ostrzega Tomasz Prokurat.

Przedsiębiorcy, którzy stosują się do takich porad, często nie zdają sobie sprawy, że uczestniczą w procederze, który może zostać zakwalifikowany jako niezgodne z prawem uchylanie się od opodatkowania. A gdy zostanie wszczęte postępowanie, okaże się, że influencer nie jest objęty żadną tajemnicą zawodową i może – a nawet musi – zeznawać jako świadek przeciwko swojemu „klientowi".

Tajemnica zawodowa – fundament bezpieczeństwa biznesu

Ustawa o doradztwie podatkowym jednoznacznie wskazuje, że zawodowe wykonywanie czynności doradztwa podatkowego jest zastrzeżone wyłącznie dla podmiotów uprawnionych: doradców podatkowych, adwokatów, radców prawnych oraz biegłych rewidentów. Kluczową cechą tych zawodów zaufania publicznego jest ustawowo zagwarantowana tajemnica zawodowa.

Doradca podatkowy jest obowiązany zachować w tajemnicy fakty i informacje, z którymi zapoznał się w związku z wykonywaniem zawodu. Co fundamentalne – obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie może być ograniczony w czasie.

Co więcej, doradca podatkowy nie może być przesłuchiwany jako świadek co do faktów objętych tajemnicą zawodową, chyba że sąd – po spełnieniu rygorystycznych przesłanek – zwolni go z tego obowiązku.

W postępowaniu podatkowym prowadzonym na podstawie Ordynacji podatkowej nie ma w ogóle możliwości zwolnienia doradcy podatkowego z obowiązku zachowania tajemnicy. Podobnie, adwokat czy radca prawny. A „doradca sukcesyjny”? To w ogóle nie jest zawód prawniczy regulowany ustawą, a zwyczajnie nazwa marketingowa, która sugeruje, że jest to zawód regulowany – wyjaśnia Tomasz Prokurat.

Natomiast księgowy nie ma ustawowo zagwarantowanego prawa do tajemnicy zawodowej. W przypadku wezwania przez sąd, urząd skarbowy lub prokuraturę księgowy ma obowiązek zeznawać i ujawnić wszystkie żądane informacje o swoim kliencie. Tak, samo „doradca sukcesyjny” czy inny „ekspert” bez uprawnień.

Jeśli przedsiębiorca powiedział swojemu księgowemu, że zamierza założyć spółkę w Anglii do wyciągania pieniędzy z polskiej spółki, bo nie chce płacić PIT, składki zdrowotnej i ZUS w Polsce, istnieje duże ryzyko, że księgowy będzie musiał to zeznać podczas przesłuchania w organie podatkowym czy prokuraturze. Dlatego tak ważne jest, z kim dzielimy się informacjami o swoim biznesie i zamierzeniach – podkreśla mec. Prokurat.

KAS widzi coraz więcej

Krajowa Administracja Skarbowa dysponuje dziś zaawansowanymi narzędziami analitycznymi, które umożliwiają przetwarzanie ogromnych ilości danych z systemów JPK (wkrótce również KSeF), raportów TPR-C czy danych międzynarodowych dzięki wymianie informacji w ramach OECD i UE.

Na rynku działa wiele podmiotów prezentujących się jako „doradcy sukcesyjni”, „kancelaria prawna" lub „firma doradcza", które zachwalają zalety posiadania spółki w Wyoming, Anglii, Dubaju czy innych egzotycznych jurysdykcjach. Obiecują optymalizację podatkową, dyskrecję, ochronę majątku. Problem w tym, że próżno szukać na ich stronach informacji o osobach z uprawnieniami zawodowymi – adwokata, radcy prawnego czy doradcy podatkowego.

Co może się wydarzyć, gdy organy podatkowe zainteresują się taką „kancelarią"? Otóż, KAS może na podstawie JPK i innych posiadanych informacji ustalić wszystkich jej klientów – każdą wystawioną fakturę, każdą transakcję, każdego przedsiębiorcę, który potencjalnie skorzystał z usług założenia zagranicznej spółki.

Organy podatkowe mogą następnie wszczynać postępowania wobec tych klientów i wzywać na przesłuchanie jako świadków pracowników „kancelarii". I tu pojawia się fundamentalny problem – informacje powierzone tym osobom nie są chronione żadną tajemnicą zawodową. Tacy „doradcy" mają obowiązek stawić się na wezwanie i zeznawać zgodnie z prawdą, pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań – tłumaczy mec. Prokurat.

Jak weryfikować kwalifikacje doradcy

Przed powierzeniem komukolwiek poufnych informacji o naszej firmie warto sprawdzić, czy dana osoba posiada uprawnienia zawodowe. Lista doradców podatkowych jest publicznie dostępna na stronie Krajowej Izby Doradców Podatkowych, a rejestry adwokatów i radców prawnych prowadzone są przez samorządy zawodowe. Spółki doradztwa podatkowego muszą być wpisane do rejestru prowadzonego przez KRDP. Sam wpis do KRS czy posiadanie w nazwie słów „kancelaria" lub „doradztwo" nie oznacza posiadania uprawnień.

Wybór doradcy - decyzja strategiczna, nie operacyjna

Przedsiębiorca budujący biznes powinien traktować wybór doradców prawnych i podatkowych jako decyzję strategiczną, a nie operacyjną gdzie kluczowym kryterium bywa kwestia kosztów. Oszczędność kilkuset lub kilku tysięcy złotych miesięcznie na doradcy podatkowym poprzez korzystanie z „tańszej księgowej, która też doradzi" może się zamienić w kilkudziesięcio- lub kilkuset-tysięczne koszty postępowań podatkowych lub karnych, odsetki, sankcje i grzywny, a także całkowitą utratę kontroli nad informacjami poufnymi przedsiębiorstwa.

W świecie, w którym KAS ma szeroki dostęp do informacji, analizuje miliony transakcji w sposób zautomatyzowany, wymienia informacje z dziesiątkami państw i prowadzi coraz bardziej precyzyjnie celowane kontrole – pytanie „komu powierzam swoje tajemnice biznesowe?" nabiera zupełnie nowego, strategicznego znaczenia.

Pamiętajmy: nasze informacje poufne są tak bezpieczne, jak status prawny osoby, której je powierzamy. Zanim zapytamy „ile to kosztuje?", zapytajmy „czy doradca ma uprawnienia i czy chroni go tajemnica zawodowa?" – podkreśla mec. Tomasz Prokurat.