eGospodarka.pl

eGospodarka.plPrawoPrawo gospodarcze › Fundacja rodzinna. Czy na takie przepisy czekali polscy przedsiębiorcy?

Fundacja rodzinna. Czy na takie przepisy czekali polscy przedsiębiorcy?

2021-07-05 09:04

Fundacja rodzinna. Czy na takie przepisy czekali polscy przedsiębiorcy?

Fundacja rodzinna coraz bliżej © Monkey Business - Fotolia.com

Ostatnie tygodnie to bardzo intensywny czas w środowisku firm rodzinnych. Wszystko za sprawą opublikowanego w drugiej połowie marca projektu ustawy o fundacji rodzinnej, którego celem jest wprowadzenie z dniem 1 stycznia 2022 r. fundacji rodzinnej do polskiego porządku prawnego. Czy fundacja rodzinna w projektowanym kształcie ma szansę stać się realnym narzędziem wykorzystywanym w procesach sukcesji w celu zapewnienia wielopokoleniowego zarządzenia majątkiem rodzinnym?

Przeczytaj także: Fundacja rodzina, czyli bezpieczna sukcesja w firmie

Jedno jest pewne: nie ma jednego uniwersalnego przepisu na udaną sukcesję. Każdy fundator ma bowiem inne otoczenie rodzinno-biznesowe, które determinuje potrzeby i cele stojące przed procesem sukcesji. Fundacja rodzinna jako forma prawna, na której oparte będą procesy sukcesji w rodzinach o znaczącej wartości majątku, powinna dawać fundatorom odpowiedni poziom elastyczności, aby możliwe było dostosowanie zasad jej funkcjonowania do indywidualnych potrzeb i uwarunkowań. Jednocześnie powinna stać na straży wizji, strategii i wartości biznesu rodzinnego zbudowanego przez jego założycieli.

Szczegółowa analiza projektu ustawy skłania do opinii, że wiele przepisów regulujących tworzenie oraz funkcjonowanie fundacji rodzinnej wymaga jeszcze zmiany lub doprecyzowania, tak by instytucja ta możliwie jak najlepiej odpowiadała specyfice procesów sukcesyjnych oraz realizowała przewidzianą dla niej rolę - ochronę majątku rodzinnego i wielopokoleniowe zarządzanie tym majątkiem. Jednakże w trakcie zakończonych konsultacji publicznych, którym towarzyszył szereg spotkań z przedstawicielami Ministerstwa Rozwoju, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwa Finansów, a także z przedsiębiorcami rodzinnymi oraz specjalistami z zakresu sukcesji, szczególnie gorąco dyskutowane były trzy kwestie: możliwość prowadzenia przez fundację rodzinną działalności gospodarczej, skład organów fundacji oraz zasady opodatkowania.

fot. Monkey Business - Fotolia.com

Fundacja rodzinna coraz bliżej

Kwestia opodatkowania fundacji rodzinnej jest jednym z najistotniejszych aspektów jej funkcjonowania.


Zakaz prowadzenia działalności gospodarczej


Wyjątkowo burzliwą burzliwą i niejednoznaczną kwestią okazał się projektowany zakaz prowadzenia przez fundację rodzinną działalności gospodarczej. Z jednej strony wskazuje się bowiem, że z uwagi na rodzaj majątku jaki będzie wnoszony do fundacji, np. nieruchomości o potencjale komercyjnym czy przedsiębiorstwo jednoosobowe, prowadzenie przez fundację rodzinną działalności zarobkowej może okazać się niezbędne. Zwolennicy tego stanowiska postulują, aby możliwość prowadzenia działalności gospodarczej uzależniona była od woli fundatora wyrażanej w statucie. Z drugiej strony podkreśla się jednak (całkowicie słusznie), że specyfika fundacji rodzinnej i cele, które ma ona realizować nakazują separować majątek rodzinny zgromadzony w fundacji od ryzyk gospodarczych jakie bez wątpienia niesie za sobą prowadzenie działalności gospodarczej, nawet tej o ubocznym charakterze. W takim przypadku konieczne będzie zatem tworzenie spółek majątkowych, które prowadzić będą działalność gospodarczą w wymaganym zakresie, a ich udziały ulokowane zostaną w fundacji.

Na ten moment ciężko przewidzieć, które argumenty spotkają się z większym uznaniem autorów projektu ustawy.

Skład organów fundacji


Kolejnym szeroko dyskutowanym zagadnieniem jest wprowadzenie do projektu ustawy o fundacji rodzinnej wymogu, aby beneficjenci nie posiadali łącznie więcej niż połowy głosów w zarządzie/radzie protektorów. Dotychczasowe doświadczenia w procesach zmiany pokoleniowej, w tym także tych opartych na fundacjach rodzinnych przewidzianych przez jurysdykcję innych państw, pokazują, że w wielu przypadkach fundatorzy (a po ich śmierci beneficjenci) mogą mieć znaczący problem ze wskazaniem zaufanej osoby spoza grona najbliższej rodzinny. Firmy rodzinne, których ochronę zapewniać ma fundacja rodzinna, bardzo często zarządzane i kontrolowane (w ramach rady nadzorczej) są wyłącznie przez członków rodziny (przyszłych beneficjentów fundacji rodzinnej), bez korzystania z usług zewnętrznych menadżerów czy doradców sprawujących funkcje kontrolne. W wielu przypadkach, fundatorzy zapewne będą chcieli przełożyć ten ład na tworzoną fundację rodzinną.

Stanowiska zajmowane w tej kwestii przez środowiska firm rodzinnych pozwalają uznać, że dla części przedsiębiorców rodzinnych wymóg ulokowania w organach fundacji rodzinnej osób spoza najbliższej rodziny będzie czynnikiem powstrzymującym ich przed podjęciem decyzji o utworzeniu fundacji rodzinnej. Zasadnym wydaje się zatem, aby szczegółowe wymogi co do składu organów fundacji rodzinnej pozostawione były woli fundatora.

Aspekty podatkowe


Nie ulega wątpliwości, że kwestia opodatkowania fundacji rodzinnej jest jednym z najistotniejszych aspektów jej funkcjonowania. Od przyjętych rozwiązań podatkowych w dużej mierze zależeć będzie bowiem, na ile polscy przedsiębiorcy zainteresowani będą pozostawieniem swojego majątku rodzinnego w Polsce i ulokowaniem go w polskiej fundacji rodzinnej, a na ile bardziej korzystne będzie dla nich skorzystanie z fundacji prywatnej mającej swoją siedzibę zagranicą.

Wydaje się, że autorzy projektu ustawy zbyt mocno skupili się na tym, aby zminimalizować ryzyko wykorzystywania fundacji rodzinnej jako instrumentu służącego do optymalizacji podatkowej (które to ryzyko uznać należy jednak za niewielkie w obliczu istnienia klauzul przeciwko unikaniu opodatkowania oraz obowiązku raportowania schematów podatkowych). W efekcie, przyjęte w projekcie ustawy zasady opodatkowania fundacji rodzinnej, w określonych stanach faktycznych, skutkować będą wyższymi obciążeniami podatkowymi niż np. te dostępne w wielu zagranicznych ustawodawstwach oferujących fundacje rodzinne/prywatne czy nawet przewidziane dla rodzimych struktur holdingowych. Bowiem zgodnie z założeniami projektu ustawy fundacje rodzinne opodatkowane będą 19% podatkiem CIT, bez możliwości skorzystania z 9% preferencyjnej stawki CIT oraz z tzw. zwolnienia dywidendowego, podczas gdy spółki kapitałowe funkcjonujące w ramach tzw. holdingów spółek, w których spółka matka posiada co najmniej 10% udziałów/akacji w spółce córce przez okres nie krótszy niż dwa lata, mogą bezpodatkowo wypłacać dywidendy od spółek zależnych. Kontrowersje budzą także przyjęte w projekcie zasady opodatkowania wypłat na rzecz beneficjentów nienależących do grona najbliższej rodzinnej (zerowej grupy podatkowej), które zakładają, że osoby bliskie fundatorowi z pierwszej i drugiej grupy podatkowej płacić będą 19% podatek od spadków i darowizn, podczas gdy obecnie otrzymywane przez nich świadczenia opodatkowane są odpowiednio 7% lub 12% podatkiem.

W praktyce zatem niewykluczona jest sytuacja, w której posiadanie fundacji rodzinnej wiązać się będzie z większymi obciążeniami podatkowymi niż ulokowanie majątku rodzinnego w strukturze opartej na spółce holdingowej czy zagranicznej fundacji rodzinnej (z siedzibą np. w Austrii czy Liechtensteinie), co stanowić będzie realny czynnik blokujący podjęcie decyzji o utworzeniu polskiej fundacji rodzinnej i ulokowaniu w niej majątku rodzinnego.

Należy mieć nadzieję, że ustawodawca wsłucha się w liczne głosy środowisk firm rodzinnych, co skutkować będzie zmianą przyjętych zasad opodatkowania fundacji rodzinnej. Bez tego ciężko będzie mówić o tym, że przedsiębiorcy rodzinni otrzymali instrument sukcesyjny, na który czekali.

Co dalej?


Dnia 22 kwietnia b.r. minął termin na zgłaszanie przez wszystkich zainteresowanych swoich uwag do projektu ustawy o fundacji rodzinnej. Obecnie są one analizowane przez autorów projektu, którzy zdecydują w jakim zakresie znajdą one odzwierciedlenie w ostatecznym kształcie przepisów przekazanych do prac parlamentarnych, co ma nastąpić w drugiej połowie roku.

Daria Leszczyk - adwokat w

Przeczytaj także


Skomentuj artykuł Opcja dostępna dla zalogowanych użytkowników - ZALOGUJ SIĘ / ZAREJESTRUJ SIĘ

Komentarze (0)

DODAJ SWÓJ KOMENTARZ

Eksperci egospodarka.pl

1 1 1

Wpisz nazwę miasta, dla którego chcesz znaleźć jednostkę ZUS.

Wzory dokumentów

Bezpłatne wzory dokumentów i formularzy.
Wyszukaj i pobierz za darmo: