"2. Tożsamość osoby nieobecnej musi być znana
Wynika to nie tylko z linii orzeczniczej Sądu Najwyższego sięgającej lat
sześćdziesiątych minionego wieku (choćby wyrok Sądu Najwyższego o
sygnaturze akt III CRN 427/68, zgodnie z którym ,,sam fakt nieobecności,
bez równoczesnego wykazania przez osobę zainteresowaną, względnie
ustalenia przez sąd z urzędu, że osoba nieobecna rzeczywiście nie może
prowadzić swych spraw, nie stanowi podstawy do ustanowienia kuratora"),
ale przede wszystkim z zasad zdrowego rozsądku.

Powołanie kuratora dla osoby określonej jedynie z imienia, nazwiska oraz
powojennego adresu zamieszkania oznacza bowiem powołanie kuratora dla
anonima (pod tym adresem mógł mieszkać jeden ze stu Aleksandrów
Piekarskich żyjących w tym czasie w Warszawie), a anonim nie może być
ani stroną postępowań cywilnych lub administracyjnych, ani podmiotem
wynikających z nich praw lub obowiązków (mecenas Cholewa zdaje się nie
dostrzegać, że to to właśnie spostrzeżenie stanowi istotę wyroku Sądu
Najwyższego o sygnaturze akt I CKU 117/97 oraz III CA 1/03).

Takie konserwatywne podejście Sądu Najwyższego do kwestii powoływania
kuratora absentis było i jest po prostu pragmatyczne: kurator osoby
nieznanej co do tożsamości nie tylko nie ma jak ustalić jej
rzeczywistego interesu, ale przede wszystkim wystawia na potężne ryzyko
innych uczestników obrotu.

Może się bowiem okazać, że jego kurand zmarł lub wręcz nigdy nie
istniał, a w takim wypadku czynności dokonane z jego udziałem będą po
prostu spektakularnie wadliwe.

Dobrym przykładem jest właśnie historia nieruchomości przy ulicy
Joteyki, gdzie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego skierowana do
pani Bogumiły Górnikowskiej (jako kuratora) została po kilku latach
unieważniona w związku z tym, że ,,postępowanie zakończone wskazaną
decyzją toczyło się wobec osoby zmarłej", a ,,orzeczenie administracyjne
dotyczące sytuacji prawnej osoby, która zmarła, uznać należy za rażące
naruszenie prawa".

Odmienne stanowisko, przedstawione w publikacji mecenasa Cholewy i
przyjmujące w gruncie rzeczy możliwość powoływania kuratorów absentis
dla osób nieznanych z tożsamości, stanowiło jeden z ,,grzechów
pierworodnych" warszawskiej reprywatyzacji.

Owszem, art. 184 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego został
wprowadzony całkiem niedawno w celu stanowczego ukrócenia tej
niebezpiecznej praktyki, ale ,,jeszcze w okresie przed dodaniem [tego
przepisu] wyrażany był trafny pogląd, że kuratela absentis mogła być
ustanawiana tylko dla osób żyjących i znanych, tzn. dających się
zidentyfikować i zindywidualizować (por. post. SN z 24.2.1995 r., II CRN
155/94, a także K. Osajda ,,Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz",
"Warszawa 2019)."