Pracodawca może przede wszystkim sprawdzić, czy zaświadczenie lekarskie o czasowej niezdolności do pracy nie zostało sfałszowane oraz czy zostało wydane zgodnie z przepisami prawa. Wymagania formalne co do formy i treści zaświadczenia lekarskiego określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad i trybu wystawiania zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (DzU RP 1999 Nr 65 poz. 741). W ramach tej kontroli mieści się również zbadanie treści zaświadczenia lekarskiego: zgodności danych osobowych pracownika, przyczyny zwolnienia oraz ewentualnych zaleceń na czas zwolnienia (np. czy pracownik może chodzić).

Pracodawca może również skontrolować prawidłowość wykorzystywania przez pracownika zwolnienia lekarskiego od pracy. Kontrola taka obejmuje zbadanie, czy pracownik w okresie zwolnienia:

• nie wykonuje pracy zarobkowej,
• nie wykorzystuje zwolnienia lekarskiego od pracy w sposób niezgodny z jego celem.

Ponadto, jeżeli zwolnienia udzielono z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny – czy poza pracownikiem nie ma innych członków rodziny, mogących zapewnić tę opiekę, chyba że dotyczy to opieki nad dzieckiem w wieku do lat 2.

Kontrolę może przeprowadzić wyłącznie osoba imiennie upoważniona przez pracodawcę. Taka osoba nie musi być pracownikiem zatrudnionym u danego pracodawcy.

Kontrola może być telefoniczna; może też polegać na odwiedzeniu pracownika w miejscu jego pobytu (w miejscu stałego zamieszkania lub w innym miejscu wskazanym przez pracownika jako miejsce pobytu w okresie zwolnienia lekarskiego). W każdym przypadku należy z przeprowadzonej kontroli sporządzić notatkę służbową, w której wskazane będą przede wszystkim: data i miejsce przeprowadzonej kontroli, dane osoby przeprowadzającej kontrolę oraz rezultat kontroli. Kontrolę można w razie potrzeby ponowić, a z takiej ponownej kontroli również należy sporządzić notatkę służbową.

W razie stwierdzenia nieprawidłowości w wykorzystaniu zwolnienia lekarskiego przez pracownika należy sporządzić protokół (niezależnie od sporządzonej notatki służbowej). Protokół należy następnie przedłożyć pracownikowi celem umożliwienia mu wniesienia uwag.

Co może zrobić pracodawca, który stwierdzi nieprawidłowości w wystawieniu lub wykorzystywaniu zwolnienia lekarskiego?

Przede wszystkim, jeżeli pracodawca podejrzewa się, że zwolnienie lekarskie zostało sfałszowane, powinien zwrócić się do lekarza wystawiającego zwolnienie o wyjaśnienie sprawy. Natomiast, gdy w ocenie pracodawcy zwolnienie lekarskie wydano w sposób sprzeczny z przepisami prawa, może on wystąpić do terenowej jednostki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wyjaśnienie sprawy.