Odprawa pracownicza: okoliczności przyznania

Przeczytaj także: Odprawa emerytalna dla dyrektora biblioteki

Kodeks pracy przewiduje kilka rodzajów odpraw:

1. odprawę rentową,
2. odprawę emerytalną,
3. odprawę pośmiertną

Istnieje jednakże jeszcze jedna odprawa związana z rozwiązywaniem stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Kwestie te reguluje ustawa z 2003 r. (Dz.U. Z 2003 r. Nr 90, poz. 844).

Odprawa rentowa i emerytalna

Stosownie do postanowień Kodeksu pracy, w przypadku gdy pracownik nabędzie uprawnienia emerytalne lub rentowe i z tego powodu ustanie z nim stosunek pracy, może on otrzymać wynagrodzenie w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Ponadto odprawę taką można otrzymać tylko raz. Potwierdza to również SN w swojej uchwale II PZP 1/2010: „Otrzymanie przez pracownika odprawy z tytułu przejścia na rentę z powodu niezdolności do pracy wyklucza nabycie przez tego pracownika prawa do kolejnej odprawy z tytułu przejścia na emeryturę lub prawa do odprawy uzupełniającej, stanowiącej różnicę wysokości odprawy emerytalnej i wysokości otrzymanej odprawy rentowej (art. 92[1] § 2 k.p.).”

Komu przysługuje odprawa pośmiertna?

Z literalnego brzmienia przepisy, iż odprawa ta wiąże się ze śmiercią pracownika. Musi zostać spełniona jedna z dwóch przesłanek: pracownik pozostawał w momencie śmierci w stosunku pracy lub też pobierał świadczenia z tytułu niezdolności do pracy. Wysokość odprawy zależy od stażu pracy.

Odprawa pośmiertna przysługuje następującym członkom rodziny pracownika:

1. małżonkowi,
2. innym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Odprawa pośmiertna nie jest wypłacana jednak zawsze. Jeżeli pracodawca ubezpieczył pracownika, wówczas członkowie jego rodziny otrzymują odszkodowanie od ubezpieczyciela, a pracodawca zostaje zwolniony z obowiązku zapłaty, chyba że kwota odszkodowania byłaby niższa niż wysokość odprawy.

Odprawa przy zwolnieniach grupowych

W praktyce odprawa uregulowana w ustawie o zwolnieniach grupowych ma dość duże zastosowanie. Aby jednak móc skorzystać z uprawnień w niej określonych muszą zaistnieć niezbędne przesłanki materialne:

1. pracodawca musi zatrudniać co najmniej 20 pracowników,
2. dochodzi do rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niezależnych od pracowników

Ustawa w swoim założeniu odnosi się do zwolnień co najmniej 10 pracowników w okresie nie przekraczającym 30 dni. Jednakże w sytuacji, gdy przyczyny niedotyczące pracowników stanowią wyłączną przyczynę rozwiązania stosunku pracy z indywidualnym pracownikiem, wówczas ustawa również znajdzie zastosowanie. Sposób rozwiązania nie ma tu znaczenia, dopuszczalne jest wypowiedzenie oraz rozwiązanie za porozumieniem stron. Dotyczy to również sytuacji, gdy pracodawca zmienił pracownikowi warunki pracy lub płacy, które zostały odrzucone przez pracownika i doszło do rozwiązania umowy (wyrok SN z 16.11.2000r., I PKN 79/00).

W przeciwieństwie do odprawy emerytalnej i rentowej, odprawę przy zwolnieniu z przyczyn niedotyczących pracowników można otrzymać więcej razy, po spełnieniu się ustawowych warunków.