eGospodarka.pl
eGospodarka.pl poleca

eGospodarka.plPrawoAkty prawneProjekty ustaw › Senacki projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów wojskowych

Senacki projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów wojskowych

projekt dotyczy wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego; ograniczenia zakresu wstępnego badania wniosku o uchylenie sędziemu immunitetu wyłącznie do kwestii braków formalnych

  • Kadencja sejmu: 7
  • Nr druku: 560
  • Data wpłynięcia: 2012-05-11
  • Uchwalenie: sprawa niezamknięta

560


2
umożliwiającego uruchamianie kontroli zgodności przepisów rangi ustawowej z Konstytucją
lub z prawem międzynarodowym, a także z uwagi na brak regulacji określającej miejsce umów
międzynarodowych w krajowym porządku prawnym, sądy orzekające w sprawach karnych o
przestępstwa z dekretu Rady Państwa z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr
29, poz. 154) nie były zwolnione z obowiązku stosowania retroaktywnych przepisów karnych
rangi ustawowej. Wskazana uchwała, mająca skądinąd moc zasady prawnej, przesądziła zatem,
że sędziemu, który orzekał w oparciu o dekret o stanie wojennym z naruszeniem zakazu
retroaktywności norm prawa karnego, nie można postawić zarzutu przekroczenia uprawnień
(por. art. 231 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz. U. nr 88, poz. 553,
z późn. zm.), co z kolei skutkuje oczywistą bezzasadnością ewentualnego wniosku o uchylenie
takiemu sędziemu immunitetu i tym samym uzasadnia odmowę jego przyjęcia stosownie do
art. 80 § 2b zdanie pierwsze p.u.s.p.
2.3. Postanowienie zawarte w art. 80 § 2b zdanie pierwsze u.s.p. zostało poddane
ocenie między innymi pod kątem zgodności z zasadą określoności przepisów prawa, będącą
uszczegółowieniem zasady poprawnej (przyzwoitej) legislacji (art. 2 Konstytucji).
Punktem wyjścia dla swych rozważań TK uczynił przypomnienie, że konstytucyjna
zasada określoności przepisów prawa determinuje przede wszystkim obowiązek ustawodawcy
zachowania „(…) należytej poprawności, precyzji i jasności przepisów prawnych. Przepisy
powinny być konstruowane poprawnie z punktu widzenia językowego i logicznego (…).
Nakaz określoności przepisów nie wyklucza jednak stosowania w systemie prawnym klauzul
generalnych i pojęć nieostrych, a więc zwrotów niedookreślonych.” Zdaniem Trybunału „(…)
posługiwania się w prawie pojęciami nieostrymi nie można a priori traktować jako uchybienia
legislacyjnego. Często bowiem skonstruowanie określonej normy prawnej przy ich pomocy
stanowi jedyne rozsądne wyjście. Na straży właściwego stosowania takiej normy stoją przede
wszystkim normy procesowe, nakazujące wskazanie przesłanek, jakie legły u podstaw
zastosowania w konkretnej sprawie normy prawnej skonstruowanej przy użyciu tego rodzaju
nieostrego pojęcia.” Zasada określoności prawa nie wyklucza zatem posługiwania się zwrotami
niedookreślonymi, jeśli tylko ich desygnaty da się ustalić.
Według poglądu przyjętego w orzecznictwie TK, desygnaty klauzul generalnych czy
też zwrotów niedookreślonych winny być ustalane in casu w procesie stosowania prawa.
Istotą tych zwrotów jest przecież przesunięcie obowiązku konkretyzacji normy prawnej na
etap podejmowania decyzji, a ich funkcja polega na przyznaniu organom stosującym prawo,
w tym zwłaszcza sądom, większego luzu decyzyjnego.

3
Tak właśnie przedstawia się sprawa w przypadku klauzuli oczywistej bezzasadności.
Jej znaczenie było wielokrotnie dekodowane zarówno w doktrynie, jak i w wypowiedziach
sądów. „Przyjmuje się, że oczywista bezzasadność, to bezzasadność stwierdzalna prima facie,
niewątpliwa, niewymagająca badania. Sąd powinien w każdej sprawie ocenić, czy i w jakim
zakresie zarzuty i wnioski są zasadne czy też nie, i w zależności od tego uznać, czy mamy do
czynienia z bezzasadnością, czy oczywistą bezzasadnością. Klauzula oczywistej bezzasadności
umożliwia wobec tego, najczęściej już na wstępnym etapie postępowania, przesądzenie, że
dane powództwo, środek odwoławczy, zarzuty bądź roszczenie są – na pierwszy rzut oka, bez
głębszej analizy, w sposób niebudzący najmniejszych wątpliwości niezasadne, nietrafione i
chybione. Posługując się pewnym skrótem myślowym, należy uznać, że tzw. żądanie
procesowe jest bezzasadne, gdy bez głębszych rozważań można uznać, że żadna ze wskazanych
podstaw go nie usprawiedliwia (…).” Oczywista bezzasadność jest więc ustalana wyłącznie
na potrzeby danej sprawy, z uwzględnieniem konkretnego stanu faktycznego oraz prawnego.
Będąc zwrotem niedookreślonym z natury rzeczy nie podlega zdefiniowaniu in abstracto ani
sprecyzowaniu albo dookreśleniu w jakimś ogólnym zakresie. Sprecyzowanie w sposób ogólny
– choćby zakresu podmiotowego lub jedynie przedmiotowego czy też czasowego aspektu –
klauzuli oczywistej bezzasadności jest w rzeczywistości sprzeczne z celem, któremu ma ona
służyć na gruncie poszczególnych procedur sądowych.
Tymczasem konsekwencją uchwały z dnia 20 grudnia 2007 r. było zakresowe, a przy
tym w istocie abstrakcyjne zdefiniowanie przesłanki oczywistej bezzasadności w odniesieniu
do wniosku o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego, który
stosował retroaktywne przepisy dekretu o stanie wojennym. Innymi słowy, treść normatywna
narzucona na mocy tej uchwały zwrotowi „oczywiście bezzasadny”, stworzyła istotny wyłom
w zakresie indywidualnej oceny każdego wniosku o uchylenie immunitetu, co z kolei koliduje
z ogólnie akceptowaną funkcją tego – w rzeczy samej ocennego i konkretyzowanego in casu
pojęcia. Zdaniem Trybunału: „Zakresowe zdefiniowanie oczywistej bezzasadności staje się
w tym wypadku pretekstem do arbitralnego wyłączenia w stosunku do pewnej kategorii
podmiotów, i to już na etapie wstępnego rozpoznania wniosku o uchylenie immunitetu,
możliwości poniesienia odpowiedzialności karnej za określony typ przestępstw, związany ze
stosowaniem retroaktywnych przepisów karnych. Oczywistej bezzasadności nie ocenia się tu
zatem in casu, ponieważ jest ona odgórnie i arbitralnie przesądzona.”


4
3. Cele i zakres projektowanej ustawy

Formuła, z jakiej skorzystał TK w sentencji swego rozstrzygnięcia, nie doprowadziła
do wyeliminowania z systemu prawa art. 80 § 2b u.s.p. Jednocześnie stanowisko Trybunału
nie pozwala na postawienie tezy o niedopuszczalności posługiwania się klauzulą oczywistej
bezzasadności w kontekście postępowania o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do
odpowiedzialności karnej. Niemniej podnieść wypada, że zarówno podane w uzasadnieniu
wyroku przykłady zastosowania tej klauzuli (czy to na gruncie procedury karnej, czy nawet
cywilnej), jak i ta część wywodu, która odwołuje się do dokonywanej in casu konkretyzacji
przesłanki oczywistej bezzasadności, wskazują, że organem, któremu ma być pozostawiona
decyzja o uznaniu wniosku (podobnie jak roszczenia lub środka zaskarżenia) za oczywiście
bezzasadny, jest sąd. Sądy posiadają bowiem szczególną pozycję ustrojową i cieszą się
odpowiednimi gwarancjami proceduralnymi, które z kolei uzasadniają wiarę w to, że praktyka
wypełniania treścią klauzuli oczywistej bezzasadności będzie przejrzysta, pozbawiona cech
arbitralności, a nade wszystko – że będzie podlegała stosowanej kontroli (tak też sędzia TK
Ewa Łętowska w motywach zdania odrębnego zgłoszonego do wyroku z dnia 27 października
2010 r.).
W związku z powyższym proponuje się nowelizację ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. –
Prawo o ustroju sądów powszechnych, polegającą na nadaniu nowego brzmienia art. 80 § 2b
zdanie pierwsze (art. 1 pkt 1 projektu). Zakłada się tutaj ograniczenie zakresu wstępnego
badania wniosku o uchylenie sędziemu immunitetu wyłącznie do kwestii braków formalnych.
Problem ewentualnej bezzasadności (w tym i tej kwalifikowanej, a mianowicie: bezzasadności
oczywistej) takiego wniosku będzie natomiast badany przez właściwy sąd dyscyplinarny.
Projektowana ustawa nadaje ponadto nowe brzmienie art. 80 § 2d u.s.p. (art. 1 pkt 2).
Proponowana w tym zakresie zmiana ma charakter redakcyjny i sprowadza się do usunięcia
z wymienionej jednostki redakcyjnej pustego odesłania.
Poza tym – dla zachowania spójności systemu prawa – konieczne jest dokonanie
stosownej zmiany również na gruncie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju
sądów wojskowych (Dz. U. z 2007 r. Nr 226, poz. 1676, z późn. zm.), jako że art. 30 § 5 tego
aktu normatywnego też posługuje się klauzulą oczywistej bezzasadności. Przepis ten powinien
więc otrzymać analogiczne brzmienie jak art. 80 § 2b u.s.p. – art. 2 projektu.


5
4. Konsultacje

Projekt został skonsultowany z Ministrem Sprawiedliwości, Ministrem Obrony
Narodowej, Sądem Najwyższym, Naczelnym Sądem Administracyjnym, Krajową Radą
Sądownictwa, Prokuratorią Generalną Skarbu Państwa, Helsińską Fundacją Praw Człowieka
oraz Stowarzyszeniem Sędziów THEMIS.
Minister Sprawiedliwości postulował odstąpienie od nowelizacji u.s.p., stwierdzając
m.in., że uchwalenie projektu zwiększy liczbę postępowań dyscyplinarnych wszczynanych
przeciwko sędziom na wniosek podmiotów niezadowolonych z wydanych przez nich orzeczeń.
Stowarzyszenie Sędziów THEMIS zaproponowało natomiast, by w razie wystąpienia przesłanki
oczywistej bezzasadności o dalszym losie wniosku decydował wprawdzie sąd dyscyplinarny,
jednak na posiedzeniu bez udziału uczestników postępowania. Podobną sugestię co do potrzeby
wprowadzenia uproszczonej procedury wyraziła Krajowa Rada Sądownictwa. Postulaty te nie
zostały jednak zrealizowane z uwagi na obawę ograniczenia praw zainteresowanych osób
(wnioskodawcy i sędziego, którego dotyczy wniosek).

5. Skutki finansowe wykonania projektowanej ustawy

Projektowana ustawa może spowodować wzrost wydatków w częściach budżetowych
„Sądy powszechne”, „Sąd Najwyższy”, „Naczelny Sąd Administracyjny”. Jak wynika z art.
110 § 2 w związku z art. 110 § 1 p.u.s.p., sądami właściwymi w sprawach o zezwolenie na
pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej są sądy apelacyjne oraz Sąd Najwyższy.
Jednocześnie, z racji braku odmiennej regulacji w ustawie z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o
ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) przepisy o uchyleniu
immunitetu sędziemu sądu powszechnego, stosuje się odpowiednio do sędziego wojewódzkiego
sądu administracyjnego, z tym że sądem dyscyplinarnym jest w tym przypadku Naczelny Sąd
Administracyjny – por. art. 9 i art. 29 powołanej wyżej ustawy.
To samo, wobec objęcia nowelizacją także ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo
o ustroju sądów wojskowych, dotyczy części „Obrona narodowa” (zob. art. 39a § 1 tejże
ustawy).
Niemniej ostatecznie skutki finansowe uchwalenia projektowanej ustawy uzależnione
będą od ilości wniosków oczywiście bezzasadnych, które będą musiały zostać rozpoznane
merytorycznie przez sądy dyscyplinarne.


6
6. Oświadczenie o zgodności z prawem Unii Europejskiej

Przedmiot projektu nie jest objęty zakresem prawa Unii Europejskiej.

strony : 1 . [ 2 ] . 3

Dokumenty związane z tym projektem:



Eksperci egospodarka.pl

1 1 1

Akty prawne

Rok NR Pozycja

Najnowsze akty prawne

Dziennik Ustaw z 2017 r. pozycja:
1900, 1899, 1898, 1897, 1896, 1895, 1894, 1893, 1892

Monitor Polski z 2017 r. pozycja:
938, 937, 936, 935, 934, 933, 932, 931, 930

Wzory dokumentów

Bezpłatne wzory dokumentów i formularzy.
Wyszukaj i pobierz za darmo: