Sankcja kredytu darmowego nie tylko dla chwilówek. Te kredyty i pożyczki warto sprawdzić

Przeczytaj także: Sankcja kredytu darmowego. Jakie błędy w umowach kredytowych mogą być podstawą pozwu?

Hasło „Sankcja Kredytu Darmowego” wielu osobom nadal kojarzy się z chwilówką zaciągniętą w firmie pożyczkowej.

Tymczasem podobnej analizy może wymagać również bankowy kredyt gotówkowy, zakup na raty, pożyczka w SKOK-u czy niektóre formy kredytu odnawialnego. Nie decyduje o tym logo instytucji ani nazwa produktu, lecz całościowa treść umowy i sposób, w jaki została przygotowana.

Sankcja Kredytu Darmowego może znaleźć zastosowanie wtedy, gdy umowa jest kredytem konsumenckim w rozumieniu ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim, a kredytodawca naruszył jeden z obowiązków znajdujących się w katalogu określonym w artykule 45. Po złożeniu właściwego pisemnego oświadczenia konsument zwraca kapitał bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Nie jest to jednak mechanizm uruchamiany przez sam fakt posiadania kredytu ani przez każdą nieprawidłowość w dokumentach.

Liczy się umowa, nie szyld instytucji

Co do zasady kredytem konsumenckim jest finansowanie do 255 550 zł udzielone konsumentowi przez przedsiębiorcę w ramach jego działalności. Ustawa wymienia między innymi pożyczkę, kredyt bankowy, odpłatne odroczenie płatności oraz kredyt odnawialny. Oznacza to, że pod kątem SKD analizowane mogą być zarówno umowy zawarte z firmą pożyczkową, jak i z bankiem czy SKOK-iem.

Najczęstsze nieporozumienie polega na utożsamianiu Sankcji Kredytu Darmowego z konkretnym rodzajem instytucji. Tymczasem bankowy kredyt gotówkowy może podlegać tej samej ustawie co pożyczka pozabankowa.

Najpierw trzeba ustalić, czy klient występował jako konsument, jaki był cel finansowania, jego kwota oraz konstrukcja umowy - wyjaśnia mec. Andrzej Hantke z Kancelarii Hantke & Piskor.

W praktyce analizie mogą podlegać klasyczne kredyty gotówkowe i pożyczki konsumenckie, a także kredyty konsolidacyjne zaciągnięte na cele prywatne. Sama nazwa „konsolidacyjny” nie wyłącza ochrony konsumenckiej - znaczenie ma to, jakie zobowiązania finansowano i czy umowa spełnia ustawowe kryteria.

Raty, karta i limit także mogą być kredytem

Kredyt konsumencki nie zawsze oznacza przelew pieniędzy na konto kredytobiorcy. Może finansować konkretny towar lub usługę, a środki trafiają bezpośrednio do sprzedawcy. Dlatego analizie mogą podlegać również płatne zakupy ratalne, finansowanie wyposażenia domu, samochodu, kursu czy usługi medycznej.

Trzeba jednak odróżnić kredyt ratalny obciążony kosztami od rzeczywiście bezpłatnego odroczenia płatności. Ustawy co do zasady nie stosuje się do umów, w których konsument nie płaci ani oprocentowania, ani innych kosztów związanych z udzieleniem lub spłatą finansowania. Samo reklamowe hasło „raty 0 proc.” nie rozstrzyga więc sprawy - trzeba sprawdzić, czy w umowie nie pojawiają się prowizje, opłaty lub obowiązkowe usługi dodatkowe.

W kręgu umów wymagających sprawdzenia mogą znaleźć się także kredyty odnawialne, karty kredytowe i kredyty w rachunku płatniczym. Dla części tych produktów ustawa przewiduje odrębny zakres wymaganych informacji, dlatego nie można badać ich według identycznego schematu jak standardowego kredytu gotówkowego.

Szczególny wyjątek stanowi niezabezpieczony hipoteką kredyt przeznaczony na remont domu lub mieszkania - może być kredytem konsumenckim także wtedy, gdy przekracza ustawowy limit 255 550 zł. Nie należy natomiast automatycznie przenosić zasad SKD na typowy kredyt hipoteczny przeznaczony na zakup nieruchomości, który podlega odrębnej regulacji.

Nie każdy błąd daje „darmowy kredyt”

O możliwości zastosowania sankcji przesądza nie tylko rodzaj finansowania, lecz także konkretne naruszenie. W umowach sprawdza się w szczególności prawidłowość określenia całkowitej kwoty kredytu, zasad wypłaty i spłaty, oprocentowania, RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty, kosztów dodatkowych, zabezpieczeń oraz informacji dotyczących odstąpienia od umowy i wcześniejszej spłaty.

Znaczenie może mieć brak wymaganej informacji, jej niepełne przedstawienie albo postanowienie, które nie pozwala konsumentowi zrozumieć zasad naliczania kosztów czy zmiany opłat. Samo stwierdzenie dowolnej nieścisłości nie kończy jednak analizy. Trzeba ustalić, czy naruszony został konkretny obowiązek znajdujący się w katalogu określonym w art. 45 ustawy i jakie znaczenie ma uchybienie w okolicznościach danej sprawy.

W sporach dotyczących SKD kluczowe jest powiązanie wskazanego błędu z konkretnym obowiązkiem ustawowym. Sama ogólna teza, że umowa jest niejasna albo niekorzystna, nie wystarcza. Trzeba również sprawdzić termin na złożenie oświadczenia, ponieważ ustawa wiąże go z wykonaniem umowy - wskazuje adw. Robert Piskor z Kancelarii Hantke & Piskor.

Dlatego ten sam rodzaj kredytu u jednej osoby może wymagać dalszych działań, a u innej nie dawać podstaw do skorzystania z sankcji. Decydują treść dokumentów, data i sposób zawarcia umowy, status kredytobiorcy, cel finansowania oraz charakter stwierdzonego naruszenia. Sankcja Kredytu Darmowego nie jest więc rozwiązaniem wyłącznie dla klientów firm pożyczkowych, ale też nie jest automatycznym skutkiem każdej umowy kredytowej.