eGospodarka.pl

Prawo

Prawo - porady

Newsletter

Tak, chcę otrzymywać bezpłatny newsletter.

 
Dziennik eGospodarka.pl
Analizator
Tydzień w gospodarce
txt html
 


E-booki w prezencie!
więcej informacji »

Książki

POLECAMY

 
 

Senacki projekt ustawy o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych

projekt dotyczy realizacji wskazań zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który uznał za niekonstytucyjny zapis obciążający pozwaną spółdzielnię mieszkaniową kosztami procesu niezależnie od wyniku postępowania
Kadencja sejmu: 7
Nr druku: 1353
Data wpłynięcia: 2013-03-25
Uchwalenie: sprawa niezamknięta

1353
 
3
stosowanych możliwości jest tutaj stworzenie możliwości zwrotu takich kosztów przez Skarb 
Państwa.” 
Na tle sprawy P 8/12 zacytowane powyżej tezy okazały się być w pełni aktualne. 
W świetle zaskarżonego art. 491 zdanie drugie u.s.m., koszty procesu zostały przerzucone 
na  spółdzielnie mieszkaniowe niezależnie od wyniku ewentualnego sporu. Spółdzielnia 
obowiązana była pokryć koszty postępowania sądowego (a stosownie do pó niej przyjętego 
brzmienia – koszty sądowe oraz koszty zastępstwa procesowego) zarówno wtedy, gdy: (1) sąd 
uwzględnił żądanie pozwu, wydając zastępcze oświadczenie woli o wyodrębnieniu lokalu, jak 
i wówczas, gdy (2) powództwo zostało oddalone z uwagi na to, że ustanowienie prawa 
odrębnej własności lokalu nie było możliwe – czy to z przyczyn leżących wyłącznie po 
stronie powoda (zalegającego, przykładowo, z opłatami eksploatacyjnymi lub zapłatą wkładu 
budowlanego), czy też wobec przedłużających się postępowań związanych z uregulowaniem 
tytułu prawnego do gruntu, niezbędnym podziałem (względnie połączeniem) nieruchomości, 
uzgodnieniem treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym lub wreszcie – 
weryfikacją legalności uchwał zarządu spółdzielni. Poza tym niekorzystne dla spółdzielni 
mieszkaniowej rozstrzygnięcie o kosztach musiało zapaść również (3) w razie umorzenia 
postępowania z uwagi na zawarcie przez strony ugody sądowej albo wobec cofnięcia pozwu 
w związku z zaspokojeniem roszczenia.  adna z obowiązujących równolegle norm prawnych 
nie dawała przy tym podstaw do poszukiwania przez spółdzielnie mieszkaniowe odrębnego 
ródła dla zaspokojenia ich roszczeń o zwrot poniesionych kosztów zakończonego procesu. 
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, zasada równości (art 32 ust. 1 Konstytucji) 
w postępowaniu toczącym się w oparciu o art. 491 u.s.m. realizowana była tylko w pierwszej 
z wymienionych wyżej sytuacji. Natomiast w pozostałych dwóch przypadkach determinantą 
przeważającą nad zasadą rozdziału kosztów zgodnie z wynikiem procesu był początkowy 
status stron postępowania, przy czym powód ubiegający się o ustanowienie odrębnej 
własności lokalu zawsze miał status strony wolnej od ryzyka ekonomicznego, a pozwana 
spółdzielnia mieszkaniowa musiała za każdym razem finansować koszty postępowania. 
Analizowany system ponoszenia kosztów procesu abstrahował także od indywidualnej 
sytuacji stron czy chociażby ich zachowania w toku procesu. Inaczej bowiem niż na gruncie 
ogólnych regulacji dotyczących kosztów procesu (zob. art. 103 k.p.c.), powód nie mógł zostać 
obciążony nawet kosztami lekkomyślnie składanych wniosków dowodowych bąd  też 
wynikłymi z niesumiennego przedstawiania stanu faktycznego lub celowego przewlekania 
postępowania. 
 
4
„[S]półdzielnia jako strona pozwana nie podejmuje decyzji o wszczęciu postępowania, 
lecz jest do niego «wciągana» jednostronną decyzją powodów o złożeniu pozwu. Mechanizm 
ten jest typowy dla spraw cywilnoprawnych i sam w sobie nie budzi zastrzeżeń (…). Na tle 
art. 491 zdanie drugie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych przestaje on jednak być 
„neutralnym” wyrazem prawa do sądu, ponieważ nie towarzyszą mu żadne mechanizmy 
zapobiegające nadużyciom, nawet w najbardziej drastycznych wypadkach, kiedy składanie 
pozwów jest traktowane jako rozrywka czy instrument zemsty na przeciwniku procesowym. 
(…) [O]kreślone w obu badanych wersjach zaskarżonego przepisu skutki ekonomiczne 
postępowania dla pozwanej spółdzielni zostały ukształtowane na zasadzie odpowiedzialności 
obiektywnej, w całkowitym oderwaniu od wyniku sprawy. (…) [P]owód w zainicjowanym 
przez siebie postępowaniu nigdy nie traci, podczas gdy spółdzielnia traci zawsze – nie tylko 
nigdy nie ma prawa do otrzymania zwrotu poniesionych kosztów, ale także zawsze jest 
zobowiązana do ich zwrotu stronie przeciwnej.” 
W opinii Trybunału, zaskarżone uregulowanie mogło wymuszać na spółdzielniach 
mieszkaniowych uwzględnianie wątpliwych roszczeń o wyodrębnienie lokali właśnie przez 
to,  że rodziło obawę przed wystąpieniem poważnych skutków finansowych ewentualnego 
postępowania sądowego, choćby nawet wygranego. Sposób rozdziału kosztów wskazany 
w art.  491 zdanie drugie u.s.m. mógł ponadto negatywnie wpływać na prawo pozwanej 
spółdzielni mieszkaniowej do prezentowania jej stanowiska w toku postępowania, co stanowi 
nieodłączny element prawa do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej. „Skuteczne 
odparcie zarzutów bezczynności może wymagać podejmowania przez spółdzielnię działań 
procesowych wiążących się z powstawaniem znacznych kosztów, które niekiedy mogą 
przewyższać korzyści wynikające z wygrania sprawy.” 
Dlatego też  sąd konstytucyjny doszedł do wniosku, że zdanie drugie w art. 491 u.s.m. 
(i to w obu brzmieniach objętych pytaniami prawnymi, które uruchomiły kontrolę trybunalską) 
naruszało standardy konstytucyjne. 
 
3. Różnice między dotychczasowym a projektowanym stanem prawnym 
Wypowied  Trybunału Konstytucyjnego w sposób istotny wpłynęła na stan prawny. 
Ogłoszenie wyroku doprowadziło bowiem do wyeliminowania normy mającej charakter lex 
specialis (art. 491 zdanie drugie u.s.m.), a tym samym z dniem 3 sierpnia 2012 r. zagadnienie 
kosztów w sprawach, o których mowa w art. 491 zdanie pierwsze u.s.m. stało się przedmiotem 
regulacji przepisów ogólnych z Kodeksu postępowania cywilnego (dalej jako k.p.c.) oraz 
 
5
ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. 
Nr 90, poz. 594, z pó n. zm.). W konsekwencji powód, podobnie jak i pozwana spółdzielnia 
mieszkaniowa, muszą obecnie liczyć się z możliwością obciążenia kosztami procesu w razie 
jego przegrania, w tym kosztami profesjonalnego zastępstwa procesowego, jeżeli przeciwnik 
jest reprezentowany przez adwokata lub radcę prawnego (por. art. 98 i art. 99 k.p.c.). Sąd 
może wszakże w niektórych przypadkach odstąpić od orzekania o kosztach w myśl zasady 
odpowiedzialności za wynik procesu (zob. art. 101–103 k.p.c.), jednak to, czy podstawa do 
zasądzenia całości kosztów bąd  ich części od strony wygrywającej wystąpi w danej sprawie, 
zależy już od konkretnego układu procesowego oraz zachowania stron w toku postępowania. 
Dodatkowo powód dochodzący roszczenia o ustanowienie prawa odrębnej własności lokalu 
w drodze tzw. zastępczego oświadczenia woli nie korzysta z żadnych ustawowych preferencji 
w zakresie ponoszenia opłat sądowych (zwłaszcza opłaty od pozwu) i jedynie na zasadach 
określonych w przepisach art. 101 i art. 102 powołanej powyżej ustawy o kosztach sądowych 
w sprawach cywilnych może ubiegać się o zwolnienie od wspomnianych opłat tudzież 
wszelkich kosztów sądowych. 
W porównaniu zatem z unormowaniami obowiązującymi przed wejściem w życie wyroku 
Trybunału sytuacja osób, które zamierzają wystąpić z roszczeniem przeciwko spółdzielni 
mieszkaniowej, zmieniła się diametralnie. Po pierwsze, aktualnie osoby te muszą posiadać 
odpowiednie środki finansowe (albo uzyskać stosowne zwolnienie), by w ogóle poddać swoje 
żądanie kognicji sądu. Po drugie, wnosząc powództwo powinny również dokonać kalkulacji 
związanej z ewentualnym obowiązkiem poniesienia całości kosztów postępowania sądowego, 
podczas gdy pod rządami art. 491 zdanie drugie u.s.m. okoliczności takiej nie musiały 
uwzględniać. 
W ocenie Senatu, obowiązujący stan prawny może mieć więc mrożący skutek 
w zakresie dochodzenia ustanowienia odrębnej własności lokalu nawet w tych sytuacjach, 
w których racja jest po stronie uprawnionego, tj. spełnione zostały przesłanki wniesienia 
powództwa przeciwko spółdzielni mieszkaniowej. I jakkolwiek efekt poszanowania wartości 
konstytucyjnych z punktu widzenia spółdzielni mieszkaniowych niewątpliwie został osiągnięty, 
to trudno uznać,  że obowiązujący stan prawny sprzyja zachowaniu równowagi w relacjach: 
osoby uprawnione do lokali – spółdzielnie mieszkaniowe. Te ostatnie są zazwyczaj przecież 
podmiotami o silniejszej pozycji ekonomicznej. 
Biorąc to pod uwagę, a także fakt, że ustawodawca wspierał jak dotąd przekształcenia 
właścicielskie w stosunkach spółdzielczych, zdecydowano się na modyfikację zasad ogólnych 
 
6
i wprowadzenie regulacji analogicznej do tej, jaka znajduje zastosowanie w sprawach ze 
stosunków pracy, w których stroną inicjującą postępowanie jest pracownik (art. 97 ustawy 
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Rozwiązanie to wychodzi skądinąd naprzeciw 
sugestiom Trybunału Konstytucyjnego, który wyra nie dopuścił odmienne uregulowanie 
kosztów procesu na gruncie art. 491 u.s.m. (por. pkt 6.2 uzasadnienia). 
Proponuje się zatem, aby osoba występująca z powództwem z art. 491 zdanie pierwsze 
u.s.m. (według projektu regulacja ta ma zostać objęta ust. 1) nie musiała ponosić w trakcie 
procesu wydatków sądowych, np. kosztów wnioskowanej opinii biegłego, i by wydatki te 
w jej  zastępstwie wykładał tymczasowo Skarb Państwa, a następnie – by w rozstrzygnięciu 
końcowym sąd decydował o tym, kto powinien pokryć należne wydatki. Sąd będzie przy tym 
stosował odpowiednio art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, co 
oznacza, iż jego orzeczenie będzie nawiązywać do zasady odpowiedzialności za wynik 
procesu. 
W proponowanym brzmieniu art. 491 ust. 2 u.s.m. posłużono się klauzulą generalną 
„wypadków szczególnie uzasadnionych”, gdyż chroniąc powodów, gwarantuje ona zarazem 
odpowiedni zakres uznania sędziowskiego, a nade wszystko umożliwia sądowi orzekającemu 
o kosztach skorzystanie z zasady zawinienia wyrażonej w art. 103 k.p.c. W komentarzach 
do art. 97 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, gdzie występuje identyczny 
zwrot, wskazuje się również, że pozwala on na zasądzenie kosztów od powoda (pracownika), 
jeżeli powództwo było oczywiście bezzasadne, z tym że w tym przypadku jest to wykładnia 
dokonywana przez sięgnięcie do analogii juris (por. art. 96 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy 
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Mimo to nie można wykluczyć, że i w sprawach 
przeciwko spółdzielniom mieszkaniom okoliczność tego typu będzie czasami determinowała 
orzeczenie niekorzystne dla powoda. W każdym razie – w przekonaniu projektodawcy – 
proponowana formuła klauzuli generalnej będzie sprzyjała sprawiedliwemu rozstrzyganiu 
o kosztach. 
Według tych samych zasad sąd powinien rozstrzygać o obciążeniu powoda kosztami 
sądowymi i kosztami zastępstwa procesowego poniesionymi przez stronę przeciwną. Tak 
więc skoro nie zawsze spółdzielnia mieszkaniowa, która wygra spór, będzie mogła liczyć na 
zasądzenie kosztów od drugiej strony, pozostaje przesądzić,  że w wypadku gdy powód nie 
zostanie zobowiązany do zwrotu całości lub części kosztów procesu, należności z tego tytułu 
obciążą rachunek Skarbu Państwa. 
 
 
7
Zdaniem Senatu, celowe będzie ograniczenie zasady bezpośredniego działania nowego 
prawa jako zmieniającego znacząco obowiązujące regulacje związane z ponoszeniem kosztów 
sądowych oraz pozostałych kosztów procesu w sprawach wszczętych na podstawie art. 491 
u.s.m. W związku z tym w art. 2 zaproponowano, by projektowany art. 491 ust. 2 u.s.m. 
znajdował zastosowanie jedynie w tych przypadkach, w których postępowanie w danej instancji 
zostało wszczęte już po wejściu w życie ustawy. Z drugiej strony w art. 3 przewidziano 
możliwie krótki termin vacatio legis (14 dni). 
Nie zdecydowano się na przyznanie ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych 
osobom dochodzącym ustanowienia odrębnej własności lokalu, albowiem wspomniana już 
instytucja zwolnienia od kosztów sądowych na mocy orzeczenia sądowego w wystarczającym 
stopniu zapewnia dostęp do sądu wszystkim tym osobom, których nie stać na uiszczenie opłat 
od pozwu czy środka zaskarżenia. Jednocześnie zwolnienie w omawianym trybie pozwala 
na selekcję roszczeń oczywiście bezzasadnych, ponieważ zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy 
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oczywista bezzasadność dochodzonego roszczenia 
stanowi przesłankę obligatoryjnej odmowy zwolnienia. 
Resumując: zestawienie projektowanej regulacji z tą, która obowiązuje obecnie, pozwala 
stwierdzić, iż po wejściu w życie ustawy o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, 
w zakresie rozliczenia kosztów procesu o ustanowienie prawa odrębnej własności lokalu, 
zostaną stworzone mechanizmy korygujące różnice między statusem majątkowym stron. 
Powodowie (osoby występujące z żądaniem przewidzianym w art. 491 ust. 1 u.s.m. w nowym 
brzmieniu) będą, co do zasady, zwolnieni z części kosztów sądowych, tzn. wydatków 
ponoszonych w toku postępowania, i – w razie przegrania procesu – nie będą obowiązani 
do zwrotu kosztów stronie pozwanej. Z kolei spółdzielnie mieszkaniowe zyskają możność 
ubiegania się o zwrot poniesionych kosztów od Skarbu Państwa, jeżeli tylko znajdzie to 
uzasadnienie w zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu i nie będzie przy tym podstaw 
do obciążenia tymi kosztami strony, która przegrała postępowanie. 
 
4. Konsultacje 
Pisma z prośbą o opinię do pierwotnej wersji projektu otrzymali: Minister Transportu, 
Budownictwa i Gospodarki Morskiej, Minister Sprawiedliwości, Minister Finansów, Sąd 
Najwyższy, Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa oraz Krajowa Rada Radców Prawnych. 
Minister Sprawiedliwości odniósł się do projektu negatywnie, uzasadniając to tym, że 
intencją Trybunału Konstytucyjnego było zapewnienie zrównoważonego ponoszenia kosztów 
strony : 1 . [ 2 ] . 3 . 4

  • 1353 › Pobierz plik Pobierz plik PDF
 


Twoje ustawienia

Twoje narzędzia

Zakupy i usługi

Urzędy skarbowe

Wpisz nazwę miasta, dla którego chcesz znaleźć urząd skarbowy lub izbę skarbową.

 
 

Adresy ZUS

Wpisz nazwę miasta, dla którego chcesz znaleźć jednostkę ZUS.

 
 

Urzędy pracy

Wpisz nazwę miasta, dla którego chcesz znaleźć urząd pracy.

 
 

Oferty pracy

Podaj szczegóły pracy jakiej szukasz (zawód, miasto, stanowisko, itp.) lub wybierz branżę.

 
 

Znajdź firmę

Słowa kluczowe:
(np. firma, produkt)


Lokalizacja:
(np. wojewódz., miasto)

 

Wiadomości

O serwisie . Dla prasy . Regulamin . Polityka prywatności . Reklama . Kontakt . Uwagi i błędy
Na skróty: Oferty pracy Kodeks pracy Kredyty i lokaty Wskaźniki i stawki Wzory dokumentów Kalkulatory Tematy Usenet

Copyright © Kasat Sp. z o.o.

 
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.